Trương Định và Gò Công: Lăng mộ, đền thờ và dấu ấn lịch sử

Mở đầu trang sử

Gò Công những năm tháng lửa đạn thế kỷ 19

Giữa thế kỷ 19 (năm 1859), thực dân Pháp nổ súng tấn công Gia Định, mở đầu cuộc chiến tranh xâm lược nước ta. Triều đình nhà Nguyễn liên tục chịu thất bại và phải ký hòa ước nhượng lại 3 tỉnh miền Đông Nam Kỳ (trong đó có Gia Định, Định Tường) cho Pháp.

Lúc bấy giờ, Gò Công – một vùng đất trù phú với ruộng lúa bạt ngàn và mạng lưới sông rạch, đầm lầy chằng chịt – đã trở thành "thủ phủ" của phong trào kháng chiến dân lập. Người dân Gò Công không chịu sống cảnh mất nước, đã tự động rèn vũ khí, quy tụ dưới trướng các hào kiệt địa phương để nổi lên đánh Pháp.

Giữa bối cảnh triều đình bạc nhược cầu hòa, sự kháng cự mãnh liệt của vùng đất Gò Công nổi lên như một điểm sáng rực rỡ nhất của tinh thần quật cường Nam Bộ. Và linh hồn của phong trào ấy, không ai khác, chính là Anh hùng dân tộc Trương Định.

Cột mốc Năm 1859 - Pháp đánh chiếm Gia Định và các tỉnh Nam Kỳ.

Tình thế Triều đình Huế ký hòa ước cắt đất cầu hòa, ra lệnh giải tán nghĩa quân.

Tinh thần Gò Công trở thành căn cứ địa vững chắc của phong trào kháng chiến toàn dân.

Tượng đài anh hùng dân tộc Trương Định được đặt tại trung tâm Gò Công

Khí phách Nam Bộ

Khước từ Thánh chỉ, nhận ấn "Bình Tây Đại Nguyên Soái"

Câu chuyện hào hùng nhất về Trương Định diễn ra vào năm 1862. Triều đình Huế sau khi ký hòa ước đã hạ lệnh điều Trương Định ra Phú Yên nhận chức, buộc ông phải giải tán lực lượng nghĩa quân tại Gò Công để giao đất cho Pháp.

Đứng trước ngã ba đường: một bên là "trung quân" (tuân lệnh vua), một bên là "ái quốc" (thương dân, giữ đất), Trương Định đã đưa ra một quyết định chấn động. Ông tuyên bố "Triều đình sợ Tây, nhưng chúng ta không sợ Tây", chính thức xé bỏ thánh chỉ, bẻ gãy gươm vua ban để ở lại sống chết cùng dân.

Cảm kích trước khí phách ấy, nhân dân và nghĩa quân đã tôn suy ông làm "Bình Tây Đại Nguyên Soái". Đây là một danh hiệu độc nhất vô nhị trong lịch sử Việt Nam: một chức tước không do vua phong, mà do chính nhân dân trao tặng bằng máu và nước mắt.

Trương Định nhận phong soái — Danh hiệu "Bình Tây Đại Nguyên Soái" là minh chứng cho sự tin yêu tuyệt đối của nhân dân Nam Bộ dành cho Trương Định.

Chân dung nhân vật

Trương Định là ai? Từ người con đất Quảng đến anh hùng Nam Bộ

Trương Định (1820 - 1864) vốn sinh ra tại huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi. Theo cha vào Nam từ thuở thanh niên, ông mang theo dòng máu kiên cường của người dân xứ Quảng hòa vào nhịp sống hào sảng của đất phương Nam.

Đến Gò Công, ông kết duyên cùng bà Trần Thị Sanh – một ái nữ của gia đình điền chủ giàu có bậc nhất vùng. Thay vì tận hưởng cuộc sống vinh hoa phú quý, ông và vợ đã dùng toàn bộ gia sản, lúa gạo để chiêu mộ nghĩa dũng, mua sắm vũ khí lập đồn điền chống giặc.

Tháng 8/1864, do sự phản bội của tên Việt gian Huỳnh Công Tấn, căn cứ của ông bị bao vây bất ngờ. Bị trúng đạn gãy xương sống, để không rơi vào tay giặc, Trương Định đã rút gươm tự sát, hiến dâng trọn vẹn cuộc đời cho mảnh đất này khi mới 44 tuổi.

Quê quán Sinh tại Quảng Ngãi, lập nghiệp và hiến thân tại Gò Công.

Hậu phương Được sự hỗ trợ to lớn về tài sản từ người vợ là bà Trần Thị Sanh.

Hy sinh Tự sát để giữ tròn khí tiết tại Ao Dinh (Gò Công) vào ngày 20/8/1864.

Bàn thờ anh hùng dân tộc Trương Định tại đền thờ

Căn cứ huyền thoại

Mạng lưới kháng chiến và huyền thoại "Đám lá tối trời"

Nếu bạn thắc mắc vì sao nghĩa quân Trương Định có thể làm quân Pháp điêu đứng suốt nhiều năm dù vũ khí thô sơ, câu trả lời nằm ở căn cứ "Đám lá tối trời" (thuộc xã Gia Thuận, huyện Gò Công Đông ngày nay). Tại khu rừng ngập mặn rậm rạp đến mức ánh nắng mặt trời không lọt qua nổi này, Trương Định đã bám trụ từ năm 1861 đến 1864, biến nơi đây thành trung tâm kháng chiến mạnh nhất Nam Kỳ.

Lợi dụng địa hình sình lầy hiểm trở, quân Pháp dù có tàu to súng lớn cũng đành bất lực, hễ tiến vào là sa lầy và bị đánh úp. Chính tại trung tâm đầu não bí mật này, Trương Định đã thảo những bài hịch sục sôi oán thù, kêu gọi tầng lớp sĩ phu và nhân dân Nam Kỳ lục tỉnh đồng lòng đứng lên cứu nước.

Dấu ấn của ông còn trải rộng khắp xứ Gò với Lũy Pháo Đài (Phú Tân, Tân Phú Đông) án ngữ Cửa Tiểu để cản bước tàu giặc. Bi tráng nhất phải kể đến di tích Ao Dinh (Tân Phước, Gò Công Đông). Rạng sáng ngày 20-8-1864, do sự phản bội của tên thuộc hạ Huỳnh Văn Tấn, ông bị bao vây và trọng thương. Quyết không để giặc bắt sống, vị thủ lĩnh đã dũng liệt rút gươm tuẫn tiết, để lại một tượng đài bất tử về khí phách anh hùng.

Di tích lịch sử Ao Dinh – Nơi Anh hùng dân tộc Trương Định tuẫn tiết năm 1864.

Điểm tham quan chính

Lăng Trương Định – Ngôi mộ khắc khoải tình thủy chung

Nằm uy nghi trên đường Trần Hưng Đạo (TP. Gò Công), Lăng Trương Định là công trình kiến trúc mang đậm dấu ấn tình nghĩa phu thê. Sau khi ông mất, bà Trần Thị Sanh đã bất chấp sự kìm kẹp của thực dân Pháp, âm thầm xây dựng cho chồng một lăng mộ khang trang bằng đá ong và hồ ô dước.

Người Pháp từng nhiều lần cho đục bỏ dòng chữ "Đại Nam - Bình Tây Đại Tướng Quân" trên tấm bia mộ để xóa bỏ ký ức của người dân. Nhưng mỗi lần bia bị phá, người dân địa phương lại lén lút khắc lại vào đêm khuya. Cuộc chiến giữ gìn một tấm bia đá đã kéo dài hàng chục năm, chứng minh sức sống bất diệt của ông trong lòng dân.

Khi đến viếng Lăng, hãy bước đi chậm lại, thắp một nén nhang và đọc kỹ những dòng chữ trên bia đá. Bạn sẽ cảm nhận được sự bi tráng của lịch sử và tấm lòng kiên trung của người Nam Bộ.

Lăng Trương Định Gò Công — Khuôn viên Lăng Trương Định ngày nay rợp bóng cây cổ thụ, uy nghiêm và thanh tịnh giữa lòng thành phố.

Di sản văn hóa

Đền thờ và Lễ hội mùng 20 tháng 8

Cách lăng không xa là Đền thờ Trương Định, được xây dựng theo lối kiến trúc truyền thống Nam Bộ với mái ngói âm dương và những hàng cột gỗ quý. Bên trong đền thờ, ngoài tượng bán thân của ông, còn lưu giữ bản sao thanh gươm lệnh và nhiều hiện vật liên quan đến cuộc khởi nghĩa.

Điều đặc biệt nhất là Lễ hội tưởng niệm Anh hùng Trương Định được tổ chức vào ngày 20/8 (Dương lịch) hàng năm. Đây được xem là "ngày giỗ chung" của cả thị xã. Hàng ngàn người dân từ khắp nơi đổ về, dâng hương, rước kiệu, mang theo trái cây, xôi thịt tự làm để cúng viếng.

Nếu bạn có dịp lưu trú tại Gò Công vào đúng dịp này, đó sẽ là một trải nghiệm văn hóa vô giá để thấy di sản không chỉ là những bức tường rêu phong, mà là nhịp sống vẫn đang cuộn chảy.

Lễ tưởng niệm tại đền thờ Anh hùng dân tộc Trương Định ngày 20-8

Lên lịch trình

Gợi ý lịch trình viếng thăm từ Go Cong Hideaway

Các di tích liên quan đến Trương Định nằm rất gần nhau và cách Go Cong Hideaway chỉ vài phút di chuyển. Bạn có thể dễ dàng thiết kế một buổi sáng khám phá chiều sâu lịch sử kết hợp thưởng thức ẩm thực.

Lộ trình gợi ý (Buổi sáng): Bắt đầu lúc 8h00, đạp xe đến viếng Lăng và Đền thờ Trương Định (mất khoảng 45 phút). Sau khi thắp nhang và tham quan, hãy ghé qua Tượng đài Trương Định ở công viên trung tâm để chụp ảnh lưu niệm. Đến 9h30, di chuyển sang Nhà Đốc Phủ Hải (chỉ cách 500m) để tiếp tục chiêm ngưỡng kiến trúc nhà cổ thời Pháp thuộc.

Kết thúc chuyến đi bằng việc thưởng thức một ly cà phê đá lề đường hoặc ghé chợ Gò Công mua vài món bánh dân gian trước khi trở về homestay nghỉ ngơi, trốn cái nắng ban trưa.

Tượng đài anh hùng dân tộc Trương Định tại Gò Công

Đọc tiếp

Lên lịch khám phá Gò Công theo cách hợp với bạn

Chọn thêm lịch trình, điểm đến hoặc thông tin lưu trú để chuyến đi từ Go Cong Hideaway gọn hơn.

Nghỉ lại Go Cong Hideaway để chuyến Gò Công thong thả hơn

Từ homestay, bạn có thể dễ dàng đi đến các điểm di tích trung tâm, ghé chợ mua sắm, uống cà phê hay chọn thêm một chuyến ngắm biển Tân Thành. Go Cong Hideaway mang đến không gian xanh mát, tĩnh lặng để bạn nạp lại năng lượng sau những giờ khám phá.

Xem loại phòng Liên hệ đặt phòng

Nguồn tham khảo

Nội dung lịch sử và tiểu sử nhân vật trong bài được biên soạn từ các tài liệu lịch sử Việt Nam và di sản địa phương, nhằm mang đến cho du khách những kiến thức nền tảng chân thực nhất trước khi tham quan.

Câu hỏi thường gặp

Các điểm tham quan về Trương Định có thu vé không?

Không. Tất cả các điểm như Lăng, Đền thờ hay Công viên tượng đài Trương Định đều mở cửa miễn phí cho người dân và du khách đến viếng thăm.

Nên đến viếng Lăng Trương Định vào khung giờ nào?

Bạn nên đến vào khung giờ hành chính (sáng 7h00 - 11h00, chiều 14h00 - 17h00) để đảm bảo các khu vực trưng bày bên trong được mở cửa và có ánh sáng tốt nhất.

Có cần chuẩn bị nhang đèn trước khi đến không?

Không bắt buộc. Tại Lăng và Đền thờ thường đã có sẵn nhang do Ban quản lý chuẩn bị, bạn có thể thắp nhang và để lại chút tiền công đức nếu muốn.

Trang phục khi viếng lăng và đền thờ cần lưu ý gì?

Đây là không gian tôn nghiêm, bạn nên mặc trang phục lịch sự, kín đáo (áo có tay, quần hoặc váy dài qua gối), không nói lớn tiếng đùa giỡn trong khuôn viên.

Khoảng cách từ Go Cong Hideaway đến Lăng Trương Định là bao xa?

Rất gần. Chỉ mất khoảng 5-7 phút di chuyển bằng xe máy hoặc xe đạp từ homestay là bạn đã đến được khu vực Lăng và Đền thờ ở trung tâm thành phố.